EKONOMİYE GİRİŞ DERS NOTLARI IV

PİYASA DENGESİ

Serbest piyasa ekonomilerinde fiyat mekanizmasının çalışması arz ve talebin karşılıklı etkileşmesiyle oluşur. Herhangi bir fiyat düzeyinde arzın talepten daha çok veya daha az olması, fiyat düzeyinin değişmesi yoluyla arz ve talebi eşitleyecek yeni bir fiyata erişilmesini sağlar.

Equilibrium  Şekil 1. 

Yukarıdaki Şekil 1’de herhangi bir malın arz ve talep eğrileri S ve D ile gösteriliyor. Fiyatın p1 düzeyinde oluştuğunu varsayarsak bu fiyat düzeyinde tüketiciler (hanehalkı) bu maldan q1 kadar talep ederken satıcılar, üreticiler (firmalar) piyasaya q2 kadar mal arz etmek isterler. Bunun sonucunda piyasada q2-q1 (yani, A’-A) kadar bir arz fazlası oluşur (Arz fazlası kalın yeşil çizgi ile gösterilmiştir). İktisat teorisi, piyasada arz fazlası oluştuğu durumlarda fiyat üzerinde aşağıya doğru bir baskı oluşacağını ve fiyatın düşme eğilimi göstereceğini çünkü firmaların birbirleriyle rekabete girerek fiyatı azaltacağını söylüyor. Bu etki (firmalar arasındaki rekabet) sonucunda fiyatın p2’ye düştüğünü varsayalım. Bu fiyat düzeyinde tüketiciler q4 kadar mal talep ederken firmalar ancak q3 kadar mal arz etmeye istekli olurlar. Böylece, piyasada q4-q3 (yani B’-B) kadar bir talep fazlası oluşur (Talep fazlası kalın kahverengi çizgi ile gösterilmiştir). İktisat teorisi, piyasada talep fazlası oluştuğu durumlarda fiyat üzerinde yukarıya doğru bir baskı oluşacağını ve fiyatın artma eğilimi göstereceğini çünkü tüketicilerin birbirleriyle rekabete girerek fiyatı artıracağını söylüyor. Bu karşılıklı etkileşim, firmaların arz etmek istedikleri miktarla tüketicilerin satın almak istedikleri miktarı eşitleyen pe fiyat düzeyine ulaşılıncaya kadar sürer. Bu fiyata denge fiyatı, denge fiyatında alınıp satılacak mal miktarına denge miktarı (qe) denir. Piyasa E noktasında dengededir.

 

PİYASA DENGESİNİN DEĞİŞMESİ: TALEP EĞRİSİNİN KAYMASI

Talep eğrisini bir bütün olarak etkileyen faktörlerden herhangi birisinin değiştiğini, örneğin, tüketici tercih ve beğenilerinin bu mal lehine değiştiğini varsayalım (D’D’ eğrisi).

R Shift in D  Şekil 2.

Piyasa pe fiyatı ve qe miktarında dengedeyken (E noktası) talep eğrisinin sağa kaymasıyla birlikte pe denge fiyatında qe-qe” kadar bir talep fazlası oluşur. Bunun nedeni, firmaların pe fiyatında hâlâ qe kadar mal arz etmek istemelerine karşılık tüketicilerin şimdi q” kadar mal talep etmeleridir. (Talep fazlası kalın mavi çizgi ile gösterilmiştir). Piyasada bir talep fazlasının ortaya çıkması tüketiciler arasında rekabete yol açar ve tüketiciler talep ettikler miktara göre kısıtlı olan malı satın alabilmek için fiyatı yükseltme eğilimine girer. Böylece fiyat yükselir ve yeni talep eğrisi D’D’ ile sabit kalmış olan SS arz eğrisinin kesiştiği nokta olan E’ noktasına erişilir. E’ noktası yeni denge noktasıdır. Bu noktada denge fiyatı pe’ ve yeni denge miktarı qe’ olur. Bu yeni denge noktası eski denge noktası ile karşılaştırılır ise talep eğrisindeki sağa doğru bir kaymanın daha yüksek bir denge fiyatı ve daha yüksek bir denge miktarı ile sonuçlandığı görülür.

Üzerinde düşünmeniz gereken noktalar: Talep eğrisinin sağa kaymasına neden olacak bir başka değişiklik ne olabilir? Sola kaymasını gerektirecek iki ayrı değişiklik bulun. Her iki durumda da yeni denge noktalarını (fiyat ve miktarı) yukarıdaki Şekil 2 gibi bir grafik çizerek gösterin.

 

PİYASA DENGESİNİN DEĞİŞMESİ: ARZ EĞRİSİNİN KAYMASI

Arz eğrisini etkileyen faktörlerden herhangi birisinin değiştiğini, örneğin, üretim faktörlerinden birinin fiyatının arttığını varsayalım (S’S’eğrisi).

L Shift in S  Şekil 3.

Piyasa pe fiyatı ve qe miktarında dengedeyken (E noktası) arz eğrisinin sola kaymasıyla birlikte pe denge fiyatında qe-q1 kadar bir talep fazlası oluşur. Bunun nedeni, firmaların pe fiyatında şimdi q1 kadar mal arz etmek istemelerine karşılık tüketicilerin hâlâ qe kadar mal talep etmeleridir. (Talep fazlası kalın mavi çizgi ile gösterilmiştir). Piyasada bir talep fazlasının ortaya çıkması tüketiciler arasında rekabete yol açar ve tüketiciler talep ettikleri miktara göre kısıtlı olan malı satın alabilmek için fiyatı yükseltme eğilimine girer. Böylece fiyat yükselir ve yeni arz eğrisi S’S’ ile sabit kalmış olan DD talep eğrisinin kesiştiği nokta olan E’ noktasına erişilir. E’ noktası yeni denge noktasıdır. Bu noktada denge fiyatı pe’ ve yeni denge miktarı qe’ olur. Bu yeni denge noktası eski denge noktası ile karşılaştırılır ise arz eğrisindeki sola doğru bir kaymanın daha yüksek bir denge fiyatı ve daha az bir denge miktarı ile sonuçlandığı görülür.

Üzerinde düşünmeniz gereken noktalar: Arz eğrisinin sola kaymasına neden olacak bir başka değişiklik ne olabilir? Sağa kaymasını gerektirecek iki ayrı değişiklik bulun. Her iki durumda da yeni denge noktalarını (fiyat ve miktarı) yukarıdaki Şekil 3 gibi bir grafik çizerek gösterin.

About these ads
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Yorumlar

  • yücel  On Nisan 13, 2011 at 4:46 pm

    hocam makbule geçti bu yaptığınız iş teşekkürü bir borç bilirim saygılarımla öğrenciniz yücel memis

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.