EKONOMİYE GİRİŞ DERS NOTLARI I

Ekonomik gerçekliği araştıran iktisatçılar, sahip oldukları dünya görüşüne bağlı olarak ekonomik olguları farklı, hâttâ bazen birbirine zıt biçimlerde yorumlama eğilimindedirler. İnsan bilincinden bağımsız olarak meydana gelen doğal süreçleri inceleyen doğa bilimleri ile iktisat biliminin ve genel olarak toplum bilimlerinin en temel farkı, toplum bilimlerinde kontrollü deneylerin yapılamaması, dolayısıyla, olguların yorumlanmasında sübjektif insan faktörünün varolmasıdır.

Aynı ekonomik olguyu klasik, neoklasik, keynesgil, monetarist ve marksist iktisatçıların farklı biçimlerde yorumlaması ve farklı çözüm yolları önermesi bunun en çarpıcı örneğidir.

İktisatçıların yorumlarından bağımsız olarak, her ekonomi temel bir sorunla karşı karşıyadır. Bu sorun, toplumun ihtiyaçlarıyla karşılaştırıldığı zaman bu ihtiyaçları karşılamak için kullanılabilecek kaynakların sınırlılığıdır.

Kaynakların bu göreli sınırlılığı üç temel soruya cevap verilmesini gerektirir:

  1. Hangi mallar üretilecek ve ne miktarlarda üretilecek?
  2. Bu mallar nasıl üretilecek?
  3. Üretilen bu mallar toplum üyeleri arasında nasıl paylaştırılacak?

İktisatçıların bu sorulara verdikleri cevaplar, sahip oldukları dünya görüşüne göre büyük farklılıklar gösterebilir.

 

ÜRETİM OLANAKLARI EĞRİSİ

Bir ekonominin sahip olduğu kısıtlı kaynakları nasıl kullanabileceğini gösteren teknolojik ilişkiye üretim olanakları eğrisi (ÜOE) diyoruz. PPC

  Şekil 1.

Örneğin, bu ekonomi tüm kaynaklarını yatırım malları (YM) üretimine ayırırsa (A noktası) hiç tüketim malı (TM) üretemeyecektir. Aynı biçimde, eğer tüm kaynaklarını TM üretilimine ayırırsa (F noktası) hiç YM üretilemeyecektir. Bu iki aşırı uç arasında kalan B, C, D ve E noktalarının herhangi birinde üretim yapmaya karar verilirse, hem YM hem TM üretebilmek mümkündür. Başlangıç noktası (0 noktası) ile ÜOE arasında kalan tüm noktalarda üretim yapılabilir fakat bu durumda ekonominin kıt kaynakları tam bir etkinlikle kullanılmıyor demektir; çünkü, örneğin, G noktasından sağa veya yukarı doğru hareket edilerek daha fazla YM ve TM üretmek mümkündür. Buna karşılık, H noktasında üretim yapabilmek mümkün değildir çünkü H, ekonominin sahip olduğu kaynaklar ve teknoloji düzeyi ile erişilebilecek bir nokta değildir. Teknolojinin ilerlemesi sonucunda ve belirli bir süre sonra H noktası erişilebilir duruma gelebilir.

Ekonominin ÜOE üzerinde hangi noktada olacağına karar vermek o ekonominin nasıl bir siyasal sistem altında çalıştığına bağlıdır. Kapitalist ekonomilerde bu kararı piyasa ekonomisi fiyat mekanizması yoluyla verirken sosyalist ekonomilerde bu karar merkezi planlama yoluyla verilir. Hangi yolun ekonomik olarak daha etkin olduğu ise iktisatçılar arasında tartışma konusudur. PPC 2 Countries

Şekil 2.

Diğer taraftan, aynı kaynaklara ve aynı teknolojiye sahip iki ekonominin gelecekte ulaşacağı üretim düzeyi, hangi tür malların üretimine öncelik verildiğine bakarak şimdiden kestirilebilir. Bu ülkelerden birincisi ÜOE üzerinde A noktasında, ikincisi ise B noktasında üretim yapıyorsa, ikinci ülkenin zaman içinde birinci ülkeden daha çok üretim imkanı tanıyan bir ÜOE’ne geçmesini bekleyebiliriz. Bunun nedeni, ikinci ülkenin bugün TM üretiminden fedakarlık yaparak daha cok YM üretmesi ve böylece ileride hem daha çok YM hem daha çok TM üretme kapasitesine sahip olabilmesidir.

ÜOE’nin bize gösterdiği bir başka önemli nokta ise, bir malın üretimini sürekli olarak aynı miktarda artırabilmek için, diğer malın üretiminden sürekli olarak daha fazla fedakarlık etmek gerekeceğidir. Şekil 1’de B noktasından C noktasına hareket edilirse biraz daha TM üretebilmek için daha fazla YM feda etmek gerekirken, C noktasından D noktasına ulaşmak için bu kez daha da fazla YM üretiminden vazgeçilmektedir. B noktasından C noktasına geçilirken üretilen bir birim fazla TM’nın ekonomiye maliyeti, örneğin, iki birim YM iken, C noktasından D noktasına geçmenin maliyeti, örneğin, üç birim YM’dır. Bu durum temel bir iktisat kuralına işaret eder: Göreli olarak kısıtlı olan kaynaklarla üretim yapılıyorsa, bir malın daha fazla üretimi için diğer malın üretiminden sürekli olarak daha fazla fedakarlık yapmak gerekir. Bu temel kuralı başka bir biçimde de ifade etmek mümkündür: Göreli olarak kısıtlı olan kaynaklarla üretim yapılıyorsa, bir malın üretiminden sürekli olarak eşit miktarlarda fedakarlık etmek, diğer malın üretimini ancak sürekli olarak azalan miktarlarda artırır. ÜOE’nin, başlangıç noktasına göre dışbükey (konkav) olmasının nedeni budur.

Eğer bir malın üretimini sürekli olarak aynı miktarlarda artırmak için diğer malın üretiminden sürekli olarak eşit miktarlarda fedakarlık yapmak gerekseydi ÜOE dışbükey bir eğri değil düz bir çizgi olurdu.

 

BÜTÇE KISITI ve SEÇENEKLER

Ekonomi ölçeğinde doğru olan “kısıtlı kaynak/seçenek” ikilemini, aslında, bireyler de sürekli olarak yaşar. Ekonominin kısıtlı kaynakları yerine bireyin kısıtlı kaynağını, yani harcayabileceği geliri koyarsak birey bu kısıtlı kaynağını hangi maldan ne kadar satın alarak kullanacağı konusunda karar vermek zorundadır. 10 TL harcanabilir geliri olan bir bireyin bbirim fiyatı 2 TL olan kitap ile birim fiyatı 1 TL olan

Budget Şekil 3.

yemek arasında yapabileceği tercihler Şekil 3’te görülebilir. Birey tüm gelirini kitap satın almak için kullanırsa 5 birim kitap alabilir (A noktası). Eğer birey tüm gelirini yemek yemek için kullanırsa satın alabileceği yemek 10 birimdir (F noktası). Bu iki aşırı uç arasında birey başka tercihlerde de bulunabilir. B, C, D ve E noktaları bu tercihleri gösterir. Bireyin G noktasında olması tüm gelirini harcamadığını gösterir. H noktası ise bireyin bütçesinin yeterli olmadığı bir kitap/yemek kombinasyonunu göstermektedir. Bu noktaya erişmek ancak bireyin gelirinin artmasıyla mümkündür.

ÜOE’ne benzer bir biçimde, birey de bir tercihten başka bir tercihe geçerken belirli bir maliyete katlanmak zorundadır. Örneğin, B noktasından C noktasına geçmek, yani iki birim daha fazla yemek elde etmek için birey bir birim kitaptan vazgeçmek zorundadır. Elde edilen iki birim yemeğin bireye maliyeti bir birim kitaptır. İki birim daha fazla yemek elde etmek için vazgeçilen bir birim kitap, iki birim yemeğin fırsat maliyetidir. Şekil 3’te E-F noktalarını birleştiren bütçe kısıtı düz bir çizgidir çünkü bireyin gelirinin satın alma yeteneği hem kitap hem yemek için aynıdır.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Yorumlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s